Rủi ro khi 'rượt đuổi' với giá vàng

Ngay khi giá vàng vượt 191 triệu đồng/lượng, chị Trần Quỳnh Giang (Hà Nội) quyết định rút sổ tiết kiệm 700 triệu đồng để mua 6 lượng vàng miếng SJC. Chị cho biết bản thân từng chần chừ khi vàng ở mức 160 triệu đồng/lượng nên không muốn tiếp tục “lỡ sóng” vàng lần nữa.

Tâm lý của chị Giang không phải cá biệt. Trong những ngày giá vàng tăng mạnh cuối tháng 1, nhu cầu mua, bán vàng tăng vọt, nhiều cửa hàng rơi vào cảnh chật kín người dân xếp hàng dài chờ giao dịch từ sáng đến tối.

Đáng chú ý, ngay cả khi giá vàng "bốc hơi" gần 20 triệu đồng/lượng chỉ sau vài ngày, dòng người đi mua vẫn không giảm. Sáng 1/2, ghi nhận tại một số cửa hàng của các thương hiệu lớn, nhiều khách hàng đã có mặt từ 4 - 5 giờ sáng để chờ đến lượt giao dịch. Tại “phố vàng” Trần Nhân Tông (Hà Nội), hàng trăm người xếp hàng kín vỉa hè trước khi các cửa hàng mở cửa.

Anh Trần Thanh Tùng (Hà Nội) cho biết, anh tranh thủ mua khi giá điều chỉnh, với kỳ vọng vàng có thể sớm chạm mốc 200 triệu đồng/lượng theo một số dự báo trên thị trường. Theo anh, việc giá từng lên 191 triệu đồng/lượng cho thấy những mốc cao hơn không còn quá xa vời.

Nhà đầu tư có những lý do riêng khi lựa chọn vàng. So với bất động sản, vàng là kênh “vừa túi tiền” hơn, không đòi hỏi số vốn quá lớn và có thể linh hoạt mua bán theo từng lượng nhỏ. So với gửi tiết kiệm và chứng khoán, vàng thời gian qua ghi nhận mức sinh lời nổi bật hơn, qua đó trở thành lựa chọn hấp dẫn với nhiều người tìm kiếm cơ hội bảo toàn và gia tăng giá trị tài sản.

Nói cách khác, vàng, với nhiều người, là kênh đầu tư không tốn quá nhiều vốn như bất động sản và không cần phải tính toán, hiểu biết quá nhiều như chứng khoán. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc vàng là kênh đầu tư an toàn tuyệt đối. Theo SHS, giá vàng trong nước về cơ bản được quyết định bởi giá vàng quốc tế quy đổi cộng với một phần chênh lệch nội địa (thường gọi là GAP).

Khi giá thế giới tăng nhanh mà nguồn cung trong nước chưa mở ra, giá nội địa lập tức bị kéo vọt lên cao hơn mức quy đổi. Khi thị trường bình ổn hoặc có bán ra từ phía quản lý, GAP sẽ thu hẹp lại. Tuy nhiên, GAP thường dương vì nhiều rào cản hành chính và nhu cầu đặc thù trong nước và chỉ có ít nhất hai lần giá vàng trong nước thấp hơn giá vàng thế giới.

Do đó, khi giá vàng thế giới tăng mạnh, giá vàng trong nước thường tăng nhanh và cao hơn nữa, tạo ra một khoảng chênh lệch lớn so với giá thế giới. Rủi ro xuất hiện khi giá thế giới giảm mạnh: giá vàng trong nước không chỉ giảm theo đà thế giới mà còn có thể giảm thêm do khoảng chênh lệch này bị thu hẹp lại. Đồng nghĩa với người mua có thể chịu “lỗ kép”, tức vừa mất giá theo thị trường quốc tế, vừa mất thêm do giá trong nước quay về sát hơn với giá thế giới.

Bên cạnh rủi ro về giá, nhiều nhà đầu tư còn đối mặt với “bẫy thanh khoản”. Khi thị trường tăng nóng, việc mua vàng diễn ra dễ dàng, nguồn cung dồi dào và chênh lệch mua - bán ở mức chấp nhận được. Tuy nhiên, khi thị trường đảo chiều và xuất hiện làn sóng bán tháo, các doanh nghiệp kinh doanh vàng thường chủ động nới rộng khoảng cách giữa giá mua vào và bán ra để phòng ngừa rủi ro, thậm chí điều chỉnh trạng thái giao dịch.

Trong đợt biến động mạnh cuối tháng 1, tình trạng này đã xuất hiện rõ rệt. Tại một số cửa hàng nhỏ lẻ, chênh lệch mua - bán bị đẩy lên gần 10 triệu đồng/lượng, khiến chi phí giao dịch tăng vọt và phần bất lợi nghiêng hẳn về phía người nắm giữ vàng. Đáng chú ý, trong phiên 30/1 khi giá lao dốc mạnh, một số doanh nghiệp thông báo tạm ngừng một chiều giao dịch, khiến nhà đầu tư nhỏ lẻ rơi vào thế bị động, khó thoát hàng hoặc cắt lỗ kịp thời.

Để không 'sập bẫy' với vàng

Theo nhận định của nhiều chuyên gia, một bộ phận lớn nhà đầu tư cá nhân đang tham gia thị trường vàng với động cơ chính là FOMO (nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội) thay vì dựa trên chiến lược tài chính rõ ràng.

Bà Lương Thảo Ly, chuyên gia hoạch định tài chính cá nhân tại FIDT cho rằng, không ít người trước đây hầu như không quan tâm đến vàng, cũng không xem đây là kênh đầu tư hấp dẫn. Tuy nhiên, khi giá liên tục tăng mạnh và xuất hiện dày đặc trong các cuộc trò chuyện, mạng xã hội, họ bắt đầu muốn mua. Quyết định đó thường không xuất phát từ phân tích kỹ lưỡng, mà từ cảm giác lo ngại mình đang đứng ngoài một cơ hội sinh lời.

Theo bà Ly, ranh giới giữa phòng thủ tài sản và chạy theo FOMO rất mong manh. Khi một tài sản tăng đủ lâu, thị trường sẽ xuất hiện ngày càng nhiều lập luận ủng hộ xu hướng tăng. Những người vào sớm được xem là “nhìn xa trông rộng”, trong khi người đứng ngoài bắt đầu nghi ngờ chính mình. Tuy nhiên, động lực chính khi đó thường đến từ việc nhìn thấy người khác kiếm tiền, hơn là từ đánh giá nội tại về giá trị tài sản.

Bà cho biết, mô hình này từng lặp lại ở nhiều kênh đầu tư khác như cổ phiếu đầu cơ, bất động sản phân lô hay tiền số. Khi sóng qua đi, thanh khoản suy giảm và giá điều chỉnh mạnh, những nhà đầu tư tham gia muộn thường là người chịu rủi ro lớn nhất. Thực tế, hiện vẫn còn nhiều trường hợp mắc kẹt với các tài sản từng “rất nóng” nhưng nay gần như không thể giao dịch.

“Đến thời điểm hiện tại, tôi vẫn đang trực tiếp hỗ trợ xử lý cho những nhà đầu tư nắm giữ danh mục lên tới 30 - 40 tỷ đồng cổ phiếu FLC hay các lô đất nền phân lô ở khu vực đồi núi gần như không có thanh khoản. Sau vàng sẽ lại có một con sóng khác, một tài sản khác, một cái tên khác. Chỉ có tâm lý con người là không thay đổi. Vấn đề không nằm ở tài sản, mà ở cách chúng ta phản ứng khi giá tăng”, bà Ly nhấn mạnh.

Ở góc độ quản trị tài sản, bà cho rằng nếu tin vào giá trị dài hạn của vàng và xem đây là công cụ phòng thủ, nhà đầu tư có thể phân bổ khoảng 10 - 20% tổng tài sản vào vàng vật chất bởi trong khoảng 50 năm qua, vàng ghi nhận mức tăng trưởng bình quân khoảng 9 - 10% mỗi năm.

Ông Nguyễn Duy Hưng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Chứng khoán SSI, cũng cảnh báo rằng, với những nhà đầu tư vốn mỏng và chưa hiểu rõ đặc tính tài sản, việc chạy theo các thị trường biến động mạnh như vàng, bạc hay Bitcoin theo “sóng” tiềm ẩn rủi ro lớn.

Theo ông, thua lỗ trên thị trường thường không đến từ yếu tố may rủi, mà từ thiếu kiến thức, thiếu kỷ luật và tâm lý FOMO. Khi vốn nhỏ, chỉ vài nhịp giảm sâu cũng có thể khiến toàn bộ thành quả tích lũy trước đó biến mất. “Thị trường lúc nào cũng còn đó. Nhưng tiền của mình thì không. Do đó, nhà đầu tư cần trang bị kiến thức và tích lũy trước khi tham gia”, ông nhấn mạnh.