Những “màu sắc” mới của ngân hàng thuần số Việt Nam

Sau năm 2025, bức tranh ngân hàng số tại Việt Nam đã có nhiều chuyển động đáng chú ý khi bên cạnh các “tay chơi” quen thuộc như Timo, Cake by VPBank, Liobank hay TNEX, thị trường ghi nhận sự trở lại của một số ngân hàng 0 đồng sau sáp nhập, với diện mạo hoàn toàn mới dưới mô hình ngân hàng số. Tiêu biểu là Ngân hàng TNHH MTV Số Vikki (Vikki Digital Bank) và Ngân hàng TMHH MTV Ngoại Thương Công nghệ số (VCBNeo).

Sự gia nhập của các “tân binh” này trong năm 2025 đã góp phần khuấy động thị trường, khi những ngân hàng cũ được khoác lên “chiếc áo” công nghệ, trở thành những nhân tố mới trong cuộc đua ngân hàng số. Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là cả Vikki và VCBNeo đều đang kế thừa mạng lưới chi nhánh, phòng giao dịch dày đặc từ DongABank và CBBank – một đặc điểm vốn không điển hình đối với mô hình ngân hàng thuần số.

Theo đánh giá của các chuyên gia phát triển ngân hàng số, trong dài hạn, nếu theo đuổi đúng mô hình ngân hàng thuần số, việc hạn chế, thu hẹp hoặc tiến tới loại bỏ hoàn toàn chi nhánh, phòng giao dịch vật lý là một cột mốc mang tính tất yếu. Bởi một ngân hàng thuần số đúng nghĩa phải cung cấp toàn bộ dịch vụ trên nền tảng số, từ mở tài khoản, phát hành thẻ, cấp lại mã PIN, thay đổi mật khẩu đến cho vay tiêu dùng, tất cả đều được thực hiện trực tuyến thông qua ứng dụng di động.

Thực tế cho thấy, VCBNeo đã có những bước đi khá quyết liệt theo hướng này khi đóng cửa ít nhất 25% số phòng giao dịch kể từ khi tái định vị thành ngân hàng số. Trong khi đó, Vikki vẫn duy trì mạng lưới hơn 200 chi nhánh, phòng giao dịch trên cả nước, yếu tố được cho là có thể trở thành rào cản trong việc phát huy trọn vẹn bản chất của một ngân hàng thuần số.

Dù vậy, trong bức tranh chung, nhiều ngân hàng số tại Việt Nam đã ghi nhận những kết quả tích cực. Cake by VPBank báo lãi sau khoảng 3,5 năm hoạt động; Vikki và VCBNeo đều công bố có lợi nhuận sau khi “về nhà mới”; Liobank cũng cho biết đã vượt mốc 1 triệu khách hàng chỉ sau 2 năm ra mắt. Những kết quả này được đánh giá là khá khả quan trong bối cảnh phần lớn ngân hàng số trên thế giới vẫn đang trong giai đoạn “đốt tiền” để mở rộng thị phần.

Thách thức và triển vọng cho ngân hàng thuần số

Trên thị trường quốc tế, các chuyên gia cho rằng ngân hàng số từng được kỳ vọng rất lớn tại Đông Nam Á, sau những thành công của mô hình này tại châu Âu và Nam Mỹ - những khu vực có dân số trẻ và tỷ lệ sử dụng Internet cao. Về lý thuyết, Đông Nam Á là thị trường lý tưởng cho ngân hàng thuần số, song trên thực tế, cuộc cách mạng này lại diễn ra chậm chạp và đầy thách thức.

Singapore là quốc gia tiên phong cấp phép ngân hàng thuần số (neobank) trong khu vực, nhưng cuộc đua này được đánh giá là vô cùng khốc liệt. Chỉ mới vài tháng trước, ba ngân hàng số gồm GXS (của Grab), MariBank và Trust Bank đã báo cáo khoản lỗ lên tới 278 triệu USD, trong khi các ngân hàng truyền thống tại quốc đảo này vẫn thu về hàng chục tỷ USD lợi nhuận.

Giới phân tích quốc tế cảnh báo kịch bản tương tự có thể lặp lại tại Thái Lan, dù thị trường này đang ghi nhận sự nổi lên của một số ngân hàng thuần số. Philippines lại được xem là trường hợp ngoại lệ hiếm hoi, khi Tonik Bank - ngân hàng số đầu tiên được cấp phép tại quốc gia này mới đây huy động thành công 12 triệu USD trong vòng gọi vốn Series C. Nguồn vốn này được kỳ vọng sẽ giúp Tonik đạt điểm hòa vốn trong nửa đầu năm 2026, đồng thời trở thành điểm sáng hiếm hoi của lĩnh vực ngân hàng số tại Đông Nam Á.

Theo các nhà phân tích, thương vụ gọi vốn của Tonik cho thấy lĩnh vực ngân hàng số trong khu vực đang dần chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang giai đoạn tăng trưởng bền vững và được quản lý chặt chẽ hơn. Việc nhà đầu tư ngày càng ưu tiên các mô hình có nền tảng tín dụng vững chắc và khả năng sinh lời rõ ràng có thể ảnh hưởng đến chiến lược phát triển của các ngân hàng số tại Indonesia, Việt Nam và Malaysia trong vòng 5 năm tới.

Tại Việt Nam, ngân hàng thuần số hiện vẫn chưa được cấp phép độc lập, mà chủ yếu tồn tại dưới dạng sản phẩm hợp tác giữa ngân hàng mẹ và đối tác công nghệ. VPBank được xem là ngân hàng “chăm chỉ” nhất trong việc thử nghiệm các mô hình này, với hàng loạt sản phẩm như Timo, UBank, Yolo và Cake.

Trong số đó, Timo từng hợp tác với VPBank trong 5 năm trước khi “đường ai nấy đi” và bắt tay với Ngân hàng Bản Việt (BVBank), đổi tên thành Timo Plus. Übank và Yolo đều đã dừng hoạt động. Cake dù sinh sau đẻ muộn nhưng lại trở thành mô hình thành công nhất trong hệ sinh thái ngân hàng số của VPBank.

Nhìn về tương lai, triển vọng cho ngân hàng số tại Việt Nam đang dần rộng mở khi nhiều đề xuất chính sách được đưa ra. Tại dự thảo Nghị quyết về thành lập và hoạt động trung tâm tài chính tại Việt Nam, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đề xuất cho phép hình thành mô hình ngân hàng số từ các ngân hàng thương mại là thành viên trung tâm tài chính, dự kiến triển khai từ ngày 1/1/2026. Ngân hàng Nhà nước sau đó cho rằng thời điểm phù hợp hơn có thể là từ ngày 1/1/2027.

Bên cạnh đó, lãnh đạo một số ngân hàng số cũng đề xuất xây dựng mô hình ngân hàng số chuyên biệt cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), trong đó quy trình cấp tín dụng dựa trên dữ liệu giao dịch và hóa đơn điện tử, phù hợp với chủ trương thúc đẩy thanh toán không tiền mặt của Nhà nước.

Đáng chú ý, tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương diễn ra ngày 8/1, Tổng Bí thư Tô Lâm đã yêu cầu nghiên cứu cơ chế giải thể có kiểm soát đối với ngân hàng yếu kém, cho phép thành lập ngân hàng mới, tổ chức tài chính vi mô, nhằm nâng cao tính cạnh tranh, an toàn và đa dạng của hệ thống tài chính. Đây được xem là cơ hội đáng kể cho các mô hình ngân hàng kiểu mới, vốn hiện nay vẫn đang hoạt động chủ yếu dựa trên “giấy phép con” của ngân hàng mẹ.