Lợi nhuận gộp là gì? Đặc điểm và công thức tính lợi nhuận gộp

Có khá nhiều thuật ngữ trong báo cáo tài chính khiến cho nhiều người mới tìm hiểu cảm thấy bối rối. Một trong số đó là Lợi nhuận gộp. Vậy Lợi nhuận gộp là gì? Lợi nhuận gộp có gì khác so với Lợi nhuận trước thuế và sau thuế?… Những thắc mắc này sẽ được DNSE giải đáp trong bài viết dưới đây.

Lợi nhuận gộp là gì?

Lợi nhuận gộp (hay lãi gộp) là khoản tiền lời của doanh nghiệp sau khi khấu trừ hết các khoản tiền từ khi bắt đầu sản xuất và bán thành công sản phẩm: tiền sản xuất, phí dịch vụ và các khoản khác. 

Lợi nhuận gộp chính là bằng chứng phản ánh hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Tỷ suất lợi nhuận gộp (Gross Profit Margin) là chỉ số dùng để đánh giá kết quả kinh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp.

Cách tính lợi nhuận gộp

Công thức xác định lợi nhuận gộp như sau:

Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần – Giá vốn hàng bán

Doanh thu thuần = Tổng doanh thu – Các khoản giảm trừ chi phí

Trong đó:

• Giá vốn hàng bán là tổng chi phí mà doanh nghiệp chi ra để sản xuất hàng hóa: nguyên vật liệu, kho hàng, marketing, quản lý doanh nghiệp, vận chuyển,…
• Doanh thu thuần là tổng doanh thu mà doanh nghiệp kiếm được từ bán sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ.
• Các khoản giảm trừ doanh thu bao gồm: thuế xuất khẩu, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt và các khoản chiết khấu, giảm giá, hàng trả lại.  

Cách thức tính tỷ suất lợi nhuận gộp (hệ số biên lợi nhuận) như sau:

Tỷ suất lợi nhuận gộp (%) = Lợi nhuận gộp / Tổng doanh thu

Nếu tỷ suất lợi nhuận gộp thấp hơn kế hoạch hoặc thấp hơn so với các công ty cùng ngành, doanh nghiệp cần xem lại số tiền lãi gộp thu được. Cùng với đó là xem xét đến những khoản chi để có lựa chọn cắt giảm phù hợp.

Khi tính lợi nhuận gộp, bạn sẽ kiểm soát được tỷ suất lợi nhuận và có thể định hướng phát triển, phân bổ nguồn vốn sao cho hợp lý nhất.

Ví dụ: Một công ty thu được 300.000 USD doanh thu bán hàng. Giả sử tiền vốn bỏ ra để sản xuất là 30.000 USD; phí vận chuyển và kho bãi là 10.000 USD; phí nhân công là 15.000 USD, như vậy ta có:

Lợi nhuận gộp = 300.000 – (30.000 + 10.000 + 15.000) = 45.000 USD

Tỷ suất lợi nhuận gộp = 45,000 / 300.000 x 100% = 15%

Đặc điểm của lợi nhuận gộp là gì?

Lợi nhuận gộp là “thước đo sự thành công” của doanh nghiệp. Nó thể hiện hiệu quả việc sử dụng lao động và nguyên vật liệu của doanh nghiệp trong sản xuất dịch vụ, hàng hóa.

Lợi nhuận thường xuất hiện trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Có nhiều loại chi phí ảnh hưởng đến lợi nhuận gộp:

• Nguyên vật liệu
• Chi phí cho người lao động
• Phí thiết bị
• Tiền dịch vụ ngân hàng khi khách hàng sử dụng thẻ tín dụng
• Các chi phí trong quá trình sản xuất: vận chuyển, kho,…

Lợi nhuận gộp có gì khác so với lợi nhuận sau thuế và lợi nhuận trước thuế

Lợi nhuận trước thuế sẽ được tính sau khi lấy lợi nhuận gộp trừ đi các khoản chi phí vận hành khác (có thể không liên quan trực tiếp tới việc sản xuất). Sau đó, trừ đi các khoản thuế sẽ ra lợi nhuận sau thuế – tức số tiền thực tế mà doanh nghiệp thu được.

Lợi nhuận gộp là thước đo phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Trong khi đó, lợi nhuận sau thuế (lợi nhuận ròng) thể hiện số tiền lãi thực tế doanh nghiệp thu được sau khi trừ đi mọi chi phí và thuế.

Ý nghĩa của lợi nhuận gộp là gì?

Những doanh nghiệp có hệ số biên lợi nhuận càng lớn thì có số lãi ròng (lợi nhuận sau thuế) càng cao. Để doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, các vấn đề liên quan tới lợi nhuận gộp càng cần quản lý chặt chẽ.

Lợi nhuận gộp giúp nhà đầu tư dễ dàng so sánh giữa các doanh nghiệp cùng ngành nghề, lĩnh vực với nhau hơn. Do đây là chỉ số phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nên qua lợi nhuận gộp, nhà đầu tư có thể đánh giá được khả năng phát triển của doanh nghiệp đó. Qua đó, bạn có thể đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn hơn.

Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào lợi nhuận gộp để đánh giá một doanh nghiệp. Lợi nhuận gộp càng cao chứng minh công ty hoạt động tốt và có khả năng tài chính. Từ đó, công ty sẽ có những chiến lược kinh doanh hiệu quả để phát triển và vươn tầm. Nhưng bên cạnh lợi nhuận gộp, còn có nhiều yếu tố khác cần được đánh giá như: quy mô hoạt động, lĩnh vực kinh doanh,… Vì vậy, các nhà đầu tư cần hết sức tỉnh táo để đưa ra những đánh giá đúng đắn.

Một vài thắc mắc thường gặp về lợi nhuận gộp

1. Làm thế nào để phân loại một chi phí là “Giá vốn hàng bán” hay chi phí khác?

Giá vốn hàng bán, điều này có thể gây nhầm lẫn. Về nguyên tắc kế toán:

• Giá vốn hàng bán (COGS) chỉ bao gồm các chi phí trực tiếp phát sinh để tạo ra sản phẩm/dịch vụ mà doanh nghiệp bán ra. Ví dụ: nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung (điện, nước cho nhà máy).
• Các chi phí như marketing, quản lý doanh nghiệp, vận chuyển hàng đi bán thường được xếp vào chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp, sẽ được trừ sau Lợi nhuận gộp để tính Lợi nhuận thuần.

2. Doanh nghiệp dịch vụ (như ngân hàng, tư vấn) có Lợi nhuận gộp không?

Có. Đối với doanh nghiệp dịch vụ, khái niệm Lợi nhuận gộp vẫn tồn tại nhưng được hiểu khác một chút.

• “Giá vốn hàng bán” trong trường hợp này là chi phí trực tiếp để cung cấp dịch vụ. Ví dụ: chi phí cho đội ngũ chuyên gia tư vấn, chi phí phần mềm trực tiếp phục vụ dịch vụ, chi phí nguyên liệu trực tiếp (với nhà hàng).
• Công thức tính vẫn giữ nguyên: Doanh thu dịch vụ – Chi phí trực tiếp cung cấp dịch vụ.

3. Tỷ suất lợi nhuận gộp bao nhiêu là được coi là tốt?

Bài viết chưa đưa ra một tiêu chí cụ thể. Thực tế, không có con số chung cho tất cả. Một tỷ suất lợi nhuận gộp “tốt” phụ thuộc vào:

• Ngành nghề kinh doanh: Các công ty công nghệ (phần mềm) thường có biên lợi nhuận gộp rất cao (trên 80%), trong khi ngành bán lẻ (siêu thị) có biên rất thấp (dưới 20%).
• Chiến lược công ty: Công ty theo đuổi chiến lược giá thấp thường chấp nhận biên lợi nhuận thấp để cạnh tranh về lượng hàng bán ra.

4. Làm thế nào một doanh nghiệp có thể cải thiện Lợi nhuận gộp?

Đây là câu hỏi thực tế cho các nhà quản lý. Có hai hướng chính:

• Tăng Doanh thu thuần: Tăng giá bán (nếu thị trường chấp nhận) hoặc tăng sản lượng bán ra thông qua các chiến dịch marketing hiệu quả.
• Giảm Giá vốn hàng bán: Đàm phán giá tốt hơn với nhà cung cấp, tối ưu hóa quy trình sản xuất để giảm lãng phí nguyên vật liệu, hoặc ứng dụng tự động hóa để giảm chi phí nhân công trực tiếp.

5. Lợi nhuận gộp âm có ý nghĩa gì và doanh nghiệp nên làm gì?

Nếu Lợi nhuận gộp âm, nghĩa là doanh thu bán hàng không đủ để bù đắp chi phí sản xuất trực tiếp. Đây là một dấu hiệu cực kỳ nghiêm trọng. Doanh nghiệp cần:

• Khẩn cấp xem xét lại cấu trúc chi phí sản xuất.
• Rà soát lại chính sách giá bán.
• Đánh giá tính cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

6. Tại sao nhà đầu tư không nên chỉ dựa vào mỗi Lợi nhuận gộp để đánh giá một công ty?

Như bài viết đã cảnh báo, Lợi nhuận gộp chỉ là một mảnh ghép. Một công ty có Lợi nhuận gộp cao chưa chắc đã có lãi nếu:

• Chi phí hoạt động (bán hàng, quản lý) quá lớn.
• Gánh nặng lãi vay cao.
• Các khoản thuế hoặc khấu hao tài sản cố định lớn.
  Do đó, cần kết hợp phân tích với Lợi nhuận thuần, Lợi nhuận trước thuế và Lợi nhuận ròng để có cái nhìn toàn diện.

7. Sự khác biệt chính giữa Lợi nhuận gộp và Lợi nhuận thuần (Operating Profit) là gì?

Bài viết so sánh với lợi nhuận trước/sau thuế nhưng chưa nhắc đến Lợi nhuận thuần. Đây là một chỉ số quan trọng:

• Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần – Giá vốn hàng bán.

Lợi nhuận thuần = Lợi nhuận gộp – Chi phí bán hàng – Chi phí quản lý doanh nghiệp.
Lợi nhuận thuần cho thấy hiệu quả của toàn bộ hoạt động kinh doanh cốt lõi, bao gồm cả việc quản lý các chi phí gián tiếp.

Kết luận

Bài viết là chia sẻ của DNSE về lợi nhuận gộp. Mong rằng qua bài viết, các bạn đã hiểu lợi nhuận gộp là gì cũng như cách tính và ý nghĩa của chỉ số này. Để cập nhật thêm những kiến thức tài chính – chứng khoán bổ ích, hãy ghé thăm DNSE thường xuyên nhé!