Chia cổ tức bằng cổ phiếu là gì? Lợi ích và hạn chế của hình thức này

Trong hành trình đầu tư, cổ tức luôn là “phần thưởng” mà nhà đầu tư mong đợi sau những tháng ngày đồng hành cùng doanh nghiệp. Bên cạnh hình thức nhận tiền mặt quen thuộc, nhiều công ty lại lựa chọn chia cổ tức bằng cổ phiếu. Tuy nhiên hình thức này cũng gây ra không ít ý kiến trái chiều. Vậy chia cổ tức bằng cổ phiếu là gì? Vì sao nhà đầu tư nên quan tâm? Nó ảnh hưởng gì đến quyền lợi của họ? Tìm hiểu ngay!

Chia cổ tức bằng cổ phiếu là gì?

Khái niệm

Tại khoản 5 điều 4 Luật Doanh Nghiệp 2020: Cổ tức được hiểu là khoản lợi nhuận ròng được trả cho mỗi cổ phần bằng tiền mặt hoặc bằng cổ tức,.. Trả cổ tức bằng cổ phiếu thường được chi trả khi doanh nghiệp không có tiền mặt dự phòng hoặc muốn bảo toàn số tiền đó cho các mục đích sử dụng khác.

Hàng năm công ty sẽ hoạt động sản xuất kinh doanh đồng thời tạo ra một khoản lợi nhuận sau thuế nhất định. Một phần sẽ được công ty tái đầu tư hoặc trích lập các quỹ dự phòng gọi là lợi nhuận giữ lại. Phần còn lại sẽ được chia cho các cổ đông gọi là cổ tức.

So sánh trả cổ tức bằng cổ phiếu và tiền mặt

Tiêu chí	Trả cổ tức bằng cổ phiếu	Trả cổ tức bằng tiền mặt
Khái niệm	Công ty phát hành thêm cổ phiếu mới và chia cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ nhất định.	Công ty chi trả tiền mặt trực tiếp cho cổ đông theo tỷ lệ cổ phần sở hữu.
Ảnh hưởng đến số lượng cổ phiếu lưu hành	Tăng số lượng cổ phiếu lưu hành (pha loãng cổ phiếu).	Không thay đổi số lượng cổ phiếu lưu hành.
Ảnh hưởng đến giá cổ phiếu	Giá cổ phiếu giảm tương ứng với tỷ lệ cổ tức để phản ánh việc tăng số lượng cổ phiếu.	Giá cổ phiếu giảm tương ứng với số tiền cổ tức chia ra (giá điều chỉnh).
Ảnh hưởng đến dòng tiền công ty	Công ty giữ lại tiền mặt trong doanh nghiệp, không tác động đến dòng tiền ra.	Công ty phải chi ra tiền mặt, ảnh hưởng đến dòng tiền lưu chuyển.
Thuế cho nhà đầu tư	Thường không phát sinh thuế khi nhận cổ tức.	Cổ tức tiền mặt bị đánh thuế thu nhập cá nhân theo quy định.
Tác động đến cổ đông	Tăng số lượng cổ phiếu nắm giữ nhưng giá trị tài sản được giữ nguyên (pha loãng).	Nhà đầu tư nhận tiền mặt, có thể dùng cho mục đích khác ngay lập tức.
Ưu điểm đối với công ty	Giữ dòng tiền để tái đầu tư phát triển công ty.	Tạo lòng tin, thu hút cổ đông, thể hiện khả năng sinh lời và chia sẻ lợi nhuận.
Ưu điểm đối với cổ đông	Tăng số lượng cổ phiếu sở hữu, có thể có lợi nếu cổ phiếu tăng giá trong tương lai.	Thu nhập ngay, tạo dòng tiền ổn định, giảm rủi ro tài chính cá nhân.
Nhược điểm	Pha loãng tài sản và EPS, có thể ảnh hưởng tâm lý nhà đầu tư.	Thuế suất cao hơn, mất dòng tiền, có thể ảnh hưởng năng lực tài chính công ty.

Bản chất của việc chia cổ tức bằng cổ phiếu là gì?

Bản chất đối với doanh nghiệp

• Chia cổ tức bằng cổ phiếu thực chất là nghiệp vụ chia tách cổ phiếu, làm tăng số lượng cổ phiếu lưu hành và vốn điều lệ trên sổ sách, nhưng không làm thay đổi tổng giá trị tài sản của doanh nghiệp.
• Đây là cách giúp doanh nghiệp giữ lại dòng tiền cho các hoạt động khác như mở rộng sản xuất, đầu tư dự án hoặc củng cố nguồn vốn lưu động,… thay vì chi trả ngay bằng tiền mặt.
• Ngoài ra, hình thức này có thể hỗ trợ doanh nghiệp hợp thức hóa một số khoản chi tài chính, song vẫn khác hoàn toàn với việc đầu tư mở rộng thực sự.

Bản chất đối với nhà đầu tư

• Khi nhận cổ tức bằng cổ phiếu, nhà đầu tư sẽ sở hữu nhiều cổ phiếu hơn nhưng tổng giá trị tài sản gần như không đổi ngay tại thời điểm chia, do giá cổ phiếu thường được điều chỉnh giảm tương ứng với tỷ lệ chia.
• Tài sản của nhà đầu tư có thể tăng nếu doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và giá cổ phiếu phục hồi hoặc tăng trong tương lai. Ngược lại, nếu cổ phiếu giảm sẽ kéo theo tài sản của nhà đầu tư giảm.
• Khác với nhận cổ tức bằng tiền mặt (thường bị đánh thuế hai lần), nhận bằng cổ phiếu giúp nhà đầu tư không phải chịu thuế ngay. Tuy nhiên, rủi ro pha loãng vẫn tồn tại, và giá cổ phiếu có thể giảm nếu doanh nghiệp không duy trì được hiệu quả kinh doanh.

Cách tính giá cổ phiếu sau khi chia cổ tức bằng cổ phiếu

P′ = P / (1+b)

Trong đó:

• P′: Giá cổ phiếu sau khi chia cổ tức bằng cổ phiếu
• P: Giá cổ phiếu trước ngày giao dịch không hưởng quyền
• b: Tỷ lệ chia cổ tức bằng cổ phiếu (ví dụ 0.1 cho cổ tức 10%)

Ví dụ minh họa:

Giả sử giá cổ phiếu trước khi chia là 130.000 đồng, công ty chia cổ tức bằng cổ phiếu với tỷ lệ 10% (b = 0.1).
Giá điều chỉnh sau chia cổ tức bằng cổ phiếu sẽ là:

P′ = 130.000 / (1 + 0.1) ≈ 118.181 đồng

Điều này có nghĩa mỗi cổ phiếu sau chia sẽ có giá thấp hơn trước, nhưng chúng ta sẽ nhận thêm cổ phiếu mới tương ứng với tỷ lệ chia, nên giá trị tổng đầu tư không thay đổi.

*Lưu ý: Nếu công ty vừa chia cổ tức bằng cổ phiếu kết hợp trả cổ tức bằng tiền mặt thì sẽ có công thức phức tạp hơn để điều chỉnh giá.

Lợi ích và hạn chế khi chia cổ tức bằng cổ phiếu là gì?

Đối với doanh nghiệp

Ưu điểm

• Giữ lại nguồn vốn: Doanh nghiệp có thể giữ lại tiền mặt để phục vụ tái đầu tư, mở rộng sản xuất hoặc dự phòng tài chính thay vì phải chi trả ngay bằng tiền mặt.
• Tăng vốn điều lệ và thanh khoản: Việc phát hành thêm cổ phiếu giúp tăng vốn điều lệ trên sổ sách, nâng cao độ tin cậy của công ty, đồng thời số lượng cổ phiếu lưu hành gia tăng có thể cải thiện thanh khoản.
• Thu hút nhà đầu tư mới bằng giá điều chỉnh hợp lý: Sau khi chia cổ tức, thị giá cổ phiếu thường điều chỉnh giảm, giúp nhà đầu tư mới dễ tiếp cận hơn, đặc biệt nếu giá điều chỉnh hợp lý.
• Phù hợp với giai đoạn mở rộng: Khi doanh nghiệp đang trong quá trình phát triển hoặc triển khai dự án lớn, chia cổ tức bằng cổ phiếu giúp duy trì thanh khoản và giảm áp lực huy động vốn mới.

Hạn chế

• Pha loãng giá cổ phiếu: Việc tăng số lượng cổ phiếu lưu hành có thể làm giảm giá trị trên mỗi cổ phiếu, mặc dù vốn hóa doanh nghiệp không đổi — điều này có thể khiến nhiều nhà đầu tư không hào hứng.
• Tín hiệu tài chính thiếu tích cực: Nếu doanh nghiệp chọn hình thức chia cổ tức bằng cổ phiếu để thay thế cho cổ tức tiền mặt, có thể bị hiểu là doanh nghiệp đang gặp vấn đề về dòng tiền hoặc không đủ nguồn lực tài chính.
• Không tạo ra dòng tiền thực sự: Khác với cổ tức tiền mặt, cổ tức bằng cổ phiếu không mang lại lợi nhuận tiền mặt cho cổ đông, và doanh nghiệp vẫn giữ nguyên cấu trúc tài sản nhưng không gia tăng nội lực. 

Đối với nhà đầu tư

Ưu điểm

• Không bị đánh thuế thu nhập cá nhân ngay: Ở Việt Nam, nhận cổ tức bằng cổ phiếu hiện chưa bị đánh thuế thu nhập cá nhân ngay thời điểm nhận, khác với cổ tức tiền mặt bị khấu trừ thuế 5%.
• Tăng số lượng cổ phiếu nắm giữ: Nhà đầu tư có thêm cổ phiếu mới mà không phải bỏ thêm vốn, nếu giá cổ phiếu tăng trong tương lai thì lợi nhuận cũng sẽ tăng theo.
• Linh hoạt trong chiến lược đầu tư: Có thể giữ lại để kỳ vọng tăng giá, hoặc bán ra để thu hồi vốn và tái đầu tư vào kênh khác.

Hạn chế

• Thời gian chờ niêm yết: Cổ phiếu được chia thường mất vài tuần đến vài tháng mới hoàn tất thủ tục niêm yết và về tài khoản, khiến nhà đầu tư chưa thể giao dịch ngay.
• Phụ thuộc vào sức khỏe tài chính doanh nghiệp: Nếu công ty làm ăn kém hiệu quả, giá cổ phiếu sẽ giảm, khiến số cổ phiếu được chia thêm không mang lại giá trị thực tế.

Chia cổ tức bằng cổ phiếu có ảnh hưởng gì?

Trả cổ tức bằng cổ phiếu, hay còn gọi là cổ tức cổ phiếu, có một số ảnh hưởng đáng kể đến cả công ty và cổ đông.

• Tăng vốn sở hữu: Khi công ty phát hành cổ phiếu mới để trả bằng cổ tức, vốn sở hữu sẽ tăng lên. Điều này có thể cải thiện cấu trúc vốn của công ty mà không làm tăng nợ.
• Giảm áp lực dòng tiền: Trả cổ tức bằng cổ phiếu giúp công ty giảm áp lực chi tiêu tiền mặt, điều này đặc biệt hữu ích cho những công ty đang trong giai đoạn đầu tư phát triển hoặc mở rộng.
• Tác động đến giá cổ phiếu: Phát hành cổ tức bằng cổ phiếu có thế làm loãng giá trị cổ phiếu hiện tại. Giá cổ phiếu có thể điều chỉnh xuống để phản ánh số lượng cổ phiếu tăng lên.
• Khuyến khích cổ đông giữ cổ phiếu: Cổ tức cổ phiếu có thể khuyến khích cổ đông tiếp tục nắm giữ cổ phần, vì họ nhận được cổ phần bổ sung thay vì tiền mặt.
• Thay đổi tâm lý cổ đông: Một số cổ đông có thể coi việc nhận cổ tức bằng cổ phiếu là tín hiệu tích hiệu, cho thấy công ty đang phát triển và có tiềm năng tăng trưởng trong tương lai.
• Thuế và chi phí giao dịch: Cổ đông nhận cổ tức cổ phiếu có thể phải xem xét các tác động thuế, tùy thuộc vào quy định của từng quốc gia, cũng như chi phí giao dịch khi họ quyết định bán cổ phiếu sau này.

Những câu hỏi thường gặp về chia cổ tức bằng cổ phiếu là gì?

1. Nhà đầu tư có nên nhận cổ tức bằng cổ phiếu không?

Việc nhận cổ tức bằng cổ phiếu có ưu điểm không bị đánh thuế thu nhập cá nhân ngay lập tức, đồng thời tăng số lượng cổ phiếu nắm giữ cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, giá cổ phiếu sẽ điều chỉnh giảm tương ứng do lượng cổ phiếu lưu hành tăng.

2. Giá cổ phiếu có bị giảm sau khi chia cổ tức bằng cổ phiếu không?

Có, giá cổ phiếu thường sẽ giảm tương ứng với tỷ lệ cổ tức bằng cổ phiếu để phản ánh lượng cổ phiếu tăng thêm, giữ nguyên tổng giá trị vốn hóa của công ty.

3. Khi nào nhà đầu tư được nhận cổ tức bằng cổ phiếu?

Nhà đầu tư phải nắm giữ cổ phiếu vào ngày chốt danh sách cổ đông (record date) do công ty thông báo để còn đủ tư cách nhận cổ tức.

4. Có thuế phải trả khi nhận cổ tức bằng cổ phiếu không?

Thông thường, cổ tức bằng cổ phiếu không bị đánh thuế thu nhập cá nhân ngay khi nhận, tuy nhiên khi bán số cổ phiếu này thì phần lợi nhuận từ việc bán sẽ chịu thuế theo quy định.

5. Có thể bán cổ phiếu nhận được từ chia cổ tức bằng cổ phiếu ngay không?

Có thể, sau khi cổ phiếu được ghi nhận vào tài khoản của nhà đầu tư thì có thể giao dịch mua bán bình thường trên thị trường.

Kết luận

Tóm lại, về bản chất chia cổ tức bằng cổ phiếu là một trong những cách doanh nghiệp giữ lại tiền mặt để tái đầu tư. Hiểu rõ bản chất này sẽ giúp bạn đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt, nhất là những ai theo trường phái đầu tư nhận cổ tức hoặc đầu tư dài hạn.