Chi tiêu cố định – Hiểu đúng để không cháy ví mỗi tháng

“Tiền nhà, tiền học, tiền mạng… tưởng là khoản cố định thì khỏi phải nghĩ. Nhưng chính những khoản này lại ngốn hơn nửa thu nhập mỗi tháng”. Phải chăng thu nhập không đủ chi tiêu hay vì bạn đang thiếu kiểm soát chi tiêu cố định. Cùng DNSE tìm hiểu ngay để biết bản thân có đang “bao biện” cho những khoản chi tiêu “đội mác” cố định hay không nhé!

1. Chi tiêu cố định là gì?

Khái niệm 

• Như – sinh viên năm 3 mua trả góp máy tính theo chương trình trả góp 12 tháng tại FPT shop.
• Chị Nhàn – nhân viên văn phòng tại Hà Nội mỗi tháng phải chi 4 triệu đóng tiền thuê trọ.
• Anh Long – vay ngân hàng khởi nghiệp và mỗi tháng phải thanh toán tiền lãi,…

→ Tất cả những khoản chi tiêu trên đều được hiểu là chi tiêu cố định. 

Nói một cách dễ hiểu, chi tiêu cố định là những khoản chi lặp đi lặp lại hàng tháng, với số tiền gần như không thay đổi và thường khó cắt bỏ trong ngắn hạn. Đây là phần bắt buộc trong ngân sách tài chính cá nhân hay gia đình dù bạn có tiêu xài thoải mái hay tiết kiệm thì những khoản này vẫn phải trả.

Tuy nhiên, hiện nay khoản chi tiêu này đang bị biến tướng bởi mọi người định nghĩa sai về nó, thậm chí là định nghĩa đúng nhưng chi tiêu sai dẫn đến cố định thành biến đổi, thành những khoản phát sinh thiếu kiểm soát. Cùng DNSE tìm hiểu thêm nhé!

So sánh chi tiêu cố định với chi tiêu biến đổi

Tiêu chí	Chi tiêu cố định	Chi tiêu biến đổi
Khái niệm	Khoản chi lặp lại hàng tháng, ít thay đổi về số tiền và thường bắt buộc phải trả	Khoản chi thay đổi tùy theo nhu cầu, sở thích, thói quen tiêu dùng hoặc phát sinh bất ngờ,…
Tính lặp lại	Lặp lại định kỳ (thường hàng tháng)	Không đều đặn, có thể có hoặc không trong từng tháng
Tính linh hoạt	Thấp – Khó thay đổi trong ngắn hạn	Cao – Có thể điều chỉnh hoặc cắt giảm ngay khi cần
Mức độ kiểm soát	Dễ dự đoán, khó cắt giảm	Khó dự đoán, nhưng dễ kiểm soát khi lên kế hoạch cụ thể
Tác động đến ngân sách	Ảnh hưởng lớn nếu chiếm tỷ trọng quá cao, gây bí bách tài chính	Dễ làm “bốc hơi” ngân sách nếu không kiểm soát tốt
Ví dụ cụ thể	Tiền thuê nhà, học phí, bảo hiểm, trả góp, internet, điện thoại,…	Ăn ngoài, mua quần áo, xem phim, cà phê, du lịch, đặt đồ online,..
Cách quản lý phù hợp	Thiết lập mức trần và theo dõi tỷ lệ trên tổng thu nhập	Lập hạn mức tuần/tháng, theo dõi qua app, hạn chế dùng thẻ tín dụng
Tỷ lệ khuyến nghị trong ngân sách	Nên giữ ở mức ≤ 50–55% tổng thu nhập hàng tháng	Thường nằm trong nhóm chi tiêu tự do 15–30% tổng thu nhập, tùy lối sống

2. Thành phần chính trong chi tiêu cố định

Chi phí nhà ở

Đây là khoản chi thiết yếu nhất của phần lớn người trưởng thành. Nếu bạn thuê nhà, đây là khoản chi bắt buộc hàng tháng không thể trì hoãn. Nếu bạn mua nhà bằng hình thức vay ngân hàng, phần trả góp hàng tháng (bao gồm cả gốc và lãi) cũng là chi phí cố định trong suốt thời hạn vay.

Hay thậm chí nếu bạn đang sở hữu nhà riêng trong khu dân cư thì cũng có những khoản phí dịch vụ cố định hàng tháng như vệ sinh, bảo vệ, gửi xe,…

Ví dụ: Chị Nga ở chung cư mini giá 7 triệu đồng/tháng và thêm 500.000 đồng phí dịch vụ thang máy, bảo vệ, wifi,… Và khoản chi phí này là cố định mỗi tháng dù có những tháng chị về quê hoặc đi công tác dài ngày.

Chi phí ăn uống

Ăn uống thường sẽ được xếp linh hoạt vào chi tiêu cố định hoặc biến đổi tùy từng cá nhân. Tuy nhiên với những ai có thói quen đi chợ và ăn cơm nhà thì cũng thường cố định một khoản nhất định để đảm bảo chỉ chi tiêu trong khoảng cho phép.

Ví dụ: Chị Tú sau khi sinh con thì nghỉ việc ở nhà làm nội trợ, mỗi tháng vợ chồng chị thống nhất trích lương chồng ra 5 triệu để đi chợ và nấu ăn. Từ đó chị sẽ cân đối số tiền mỗi ngày có thể chi tiêu cho gia đình cũng như tránh phát sinh không đáng có.

Chi phí giáo dục

Với những người có gia đình và con nhỏ hoặc đang theo học các khóa dài hạn bên ngoài thì đây sẽ là chi phí cố định, mang tính cam kết lâu dài, khó thay đổi giữa chừng nếu không muốn gián đoạn việc học. Nó có thể bao gồm học phí, chi phí phụ như tiền ăn bán trú, học thêm, xe đưa đón,… Chúng diễn ra đều đặn theo tháng nên được xếp vào nhóm chi cố định.

Ví dụ: Anh An cho con học trường tư với chi phí 6 – 10 triệu/tháng, chưa kể học thêm ngoại ngữ, học bơi và các kỹ năng khác.

Trả nợ, trả góp

Không phải cá nhân hay gia đình vào cũng vướng phải vòng xoáy nợ nần, trả góp,… Tuy nhiên đây cũng được xem là một phần phổ biến trong chi tiêu cố định của nhiều người Việt Nam.

Các khoản vay ngân hàng, vay tiêu dùng cá nhân, vay mua xe, điện thoại, thiết bị,… đều đi kèm nghĩa vụ trả nợ định kỳ. Khi đã phát sinh khoản vay, bạn gần như không thể không trả nếu không muốn chịu lãi phạt, điểm tín dụng xấu hoặc rủi ro pháp lý. Vì vậy, bên cạnh là chi phí cố định, đây còn là khoản chi tiêu cần ưu tiên mỗi tháng.

Ví dụ: Quay trở lại câu chuyện của Như đầu bài. Việc bạn ấy mua trả góp máy tính theo chương trình trả góp 12 tháng tại FPT shop, mỗi tháng sẽ phải thanh toán 1 khoản tiền nhất định là một minh chứng điển hình cho chi tiêu cố định. Chỉ khi hết 12 tháng trả góp thì khoản này mới được xóa khỏi danh sách chi tiêu.

Dịch vụ tiện ích định kỳ

Với nhu cầu di chuyển, sử dụng mạng và điện thoại,… hàng ngày thì đây cũng được xếp vào hạng mục chi tiêu cố định. Internet, truyền hình cáp, điện thoại trả sau, phần mềm hoặc nền tảng số mất phí,… là những dịch vụ không lớn về giá trị nhưng diễn ra đều đặn và nếu không thanh toán chúng ta sẽ không được dùng dịch vụ.

Ví dụ: Mỗi tháng chị Hồng sẽ trích lương ra 1 khoản khoảng 2 triệu để thanh toán cho các dịch vụ như xăng xe, tiền mạng, tài khoản Grab unlimited, Netflix,… Trừ tháng nào di chuyển nhiều thì sẽ phát sinh thêm chi phí đi lại.

3. Những sai lầm trong chi tiêu cố định

• Duy trì gói dịch vụ không thực sự dùng đến: 250k/tháng cho Netflix, 290k cho Grab unlimited,… nhưng có những tháng không hề “sờ” đến. Đây đều là những khoản không đang kể nhưng lại đang khiến tài chính của bạn “bốc hơi” từ từ một cách lãng phí.
• Chi tiêu ăn uống, shopping quá đà: Rõ ràng mỗi tháng đã trích ra 5 triệu tiền ăn, 2 triệu shopping,… nhưng tháng nào cũng âm 20-30% vào tiền tiết kiệm. Mang mác chi tiêu cố định nhưng thực tế là chi tiêu biến đổi và mất kiểm soát.

• Trả góp tràn lan thành gánh nặng: Không ít người bị cuốn vào các chương trình “trả góp không đồng” tưởng lãi mà trả lãi không tưởng. Đây được xem là bẫy tâm lý mà các brand vẽ ra để “dụ dỗ” bạn mua hàng.
• Chi tiêu cố định nhưng ngoài khả năng: Ở đây chắc hẳn không ít người cha người mẹ vì muốn dành cho con những thứ tốt đẹp nhất mà biến những khoản chi tiêu cố định thành chi tiêu vượt khả năng, lâu dài trở thành áp lực tài chính. Đây cũng là ví dụ điển hình cho việc chi tiêu sai cách.
• Không rà soát định kỳ các khoản cố định: Vì “tháng nào cũng vậy”, nên nhiều người không bao giờ nhìn lại để xem có gì đang bị đội giá, bị tính thêm phí,… nhưng vẫn đang trả tiền.

4. Tỷ lệ chi tiêu cố định bao nhiêu là hợp lý?

Để khẳng định một tỷ lệ nhất định thì sẽ khó để áp dụng cho tất cả mọi người vì mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi tài khoản chi tiêu. Nhưng cũng không vì vậy mà chúng ta bỏ qua. Việc đưa ra một tỷ lệ nhất định phù hợp với nhu cầu chi tiêu và năng lực tài chính sẽ giúp chúng ta dễ dàng quản lý tài chính cá nhân và chi tiêu hợp lý.

Ở đây chúng ta có thể áp dụng quy tắc 6 chiếc lọ của T. Harv Eker – tác giả của cuốn “Bí mật tư duy triệu phú” để linh hoạt tính toán trong kế hoạch tài chính của bản thân:

Lọ	Tỷ lệ	Chức năng
1. Nhu cầu thiết yếu	55%	Chi tiêu cố định: ăn ở, đi lại, hóa đơn, học phí,…
2. Tiết kiệm dài hạn	10%	Dành cho các mục tiêu lớn: mua nhà, xe, du lịch, cưới hỏi,…
3. Giáo dục phát triển bản thân	10%	Học kỹ năng mới, mua sách, khóa học, hội thảo,…
4. Tự do tài chính	10%	Đầu tư để tạo thu nhập thụ động, giúp “tiền đẻ ra tiền”
5. Hưởng thụ cá nhân	10%	Chi cho sở thích, giải trí, mua sắm, ăn uống sang một chút,…
6. Cho đi – thiện nguyện	5%	Giúp đỡ gia đình, người khó khăn, từ thiện,…

5. Tips theo dõi chi tiêu cố định – quản lý tài chính cá nhân 

• Ghi lại chi cố định ngay từ đầu tháng: Ngay khi nhận lương, bạn nên lập một danh sách tất cả khoản chi cố định phải trả trong tháng.

→ Điều này giúp bạn biết chính xác phần nào trong thu nhập là “không được đụng vào”.

• Dán nhãn tài khoản riêng cho chi tiêu cố định: Mở 1 tài khoản ngân hàng/app quản lý tài chính chỉ để chứa các khoản chi cố định. Mỗi khi nhận lương, bạn chuyển phần tiền này sang trước.

→ Như vậy bạn sẽ không tiêu nhầm và luôn đủ tiền để trả đúng hạn.

• Sử dụng ứng dụng quản lý tài chính cá nhân: Một số app dễ dùng và phổ biến như Zalopay, VNPAY, ShopeePay, Cake bank,…

→ Bạn có thể tạo danh mục “Chi tiêu cố định” và theo dõi từng tháng có khoản nào tăng bất thường không.

• Chi tiêu cố định có kiểm soát: Rà soát lại các khoản thu chi mỗi tháng để bảo đảm mình đang tiêu dùng đúng kế hoạch, không ném tiền qua cửa sổ,..

→ Mỗi tháng đánh giá sổ chi tiêu có hiệu quả hay không, cần chỉnh sửa cân đối lại gì không,… để không phải thắc mắc “tiêu gì mà tháng nào cũng hết tiền”.

6. Storytelling – Tưởng cố định mà không cố định – Bẫy chi tiêu mọi người thường gặp phải

“Tôi cứ nghĩ: những khoản như tiền nhà, học phí, internet… thì cắt sao được?”

Đó là chia sẻ của Thịnh – 29 tuổi, nhân viên thiết kế sống một mình tại TP.HCM với thu nhập 18 triệu đồng/tháng. Mỗi tháng, anh đều đặn trả 8 triệu tiền thuê nhà gần trung tâm, 2 triệu dịch vụ cho gói internet, netflix,… và gần 4 triệu cho lớp học kỹ năng đắt đỏ. Sống không thiếu thứ gì, nhưng tài khoản thì luôn… thiếu tiền.

Thịnh từng than vãn với bạn bè là sống tiết kiệm mà tháng nào cũng hết tiền, như này bao giờ mới lấy được vợ dù bản thân cũng đã chi tiêu hợp lý: “đó toàn là những khoản cố định, cắt giảm làm sao được nữa”. 

Nhưng suy nghĩ đó đã hoàn toàn thay đổi cho đến khi công ty cắt giảm dự án, lương trồi sụt,… buộc anh phải chuyển sang một căn hộ rẻ hơn và ở ghép cùng bạn, cắt giảm các thú vui không cần thiết như cafe, xem phim,… hàng ngày.

Chỉ sau 2 tháng điều chỉnh, anh không những có thêm khoản tiết kiệm mà còn nhẹ nhõm hẳn vì không còn bị chi phí cố định đè nặng.

“Tưởng không cắt được, nhưng cắt rồi mới biết mình đang sống dư dả thế nào trong một guồng quay tốn kém tự dựng lên.” – Thịnh chia sẻ.

7. Kết luận

Trong quản lý tài chính cá nhân, chi tiêu cố định không phải là kẻ thù, nhưng cũng không nên là ông chủ. Việc chủ động xác lập giới hạn, kiểm tra định kỳ và điều chỉnh linh hoạt theo từng giai đoạn cuộc sống sẽ giúp bạn làm chủ tài chính thay vì bị tài chính điều khiển.

Đừng quên theo dõi Series Tài chính cá nhân của DNSE để cập nhật nhiều kiến thức hay ho cho hành trang tự do tài chính của bản thân nhé!