Chi tiêu biến đổi có đang “gặm nhấm” kế hoạch tài chính của bạn?

Không tiêu xài hoang phí, không hàng hiệu shopping, không đi du lịch như đi chơi,… mà tháng nào cũng hết tiền – có bao giờ bạn thắc mắc? Nhưng thực tế trong cuộc sống có rất nhiều khoản chi phí biến đổi phát sinh mỗi ngày – nhỏ nhưng cộng dồn thì lại… rất to. Có lẽ đó là lý do làm tháng nào cũng cháy ví.
Vậy chi tiêu biến đổi là gì? Vì sao bạn cần hiểu và kiểm soát nó nếu muốn dư ra một khoản tiết kiệm mỗi tháng? Cùng DNSE tìm hiểu ngay!

1. Chi tiêu biến đổi là gì?

Khái niệm 

Gia đình chị Trang – 29 tuổi mỗi tháng chi 6 triệu tiền ăn uống từ lương và chị là người đi chợ cũng như lo công việc nội trợ trong nhà. Trong khi đó Linh – 26 tuổi, nhân viên văn phòng không thích nấu ăn nên tự ăn ngoài, hôm đắt hôm rẻ nên mỗi tháng thường tiền ăn sẽ dao động từ 2-4 triệu. 

Vậy, vì sao cùng là chi phí ăn uống nhưng có người lại tính toán dự trù được nhưng có người lại không? Bởi đó là sự khác biệt giữa chi tiêu cố định và biến đổi.

Về khái niệm, chi tiêu biến đổi trong tài chính cá nhân là những khoản chi phí có thể thay đổi theo thời gian, hoàn cảnh và quyết định cá nhân của bạn. Đây là phần chi tiêu mà bạn có thể kiểm soát và điều chỉnh được một cách linh hoạt.

Từ khái niệm, theo bạn khoản 6 triệu của chị Trang hay 2-4 triệu của Linh là chi tiêu biến đổi? Câu trả lời quá rõ ràng rồi đúng không?

So sánh chi tiêu biến đổi với chi tiêu chi tiêu cố định

Cùng một mục đích chi tiêu là ăn uống, di chuyển, học tập, du lịch,… nhưng đối với nhiều người đó là chi tiêu cố định, nhưng cũng không ít người là chi tiêu biến đổi. Vậy điểm khác biệt nằm ở đâu?

Tham khảo chi tiết TẠI ĐÂY: So sánh chi tiêu cố định với chi tiêu biến đổi

2. Những khoản chi phổ biến trong chi tiêu biến đổi

Ăn uống – giải trí

Với nhiều cá nhân, gia đình, chi phí ăn uống và giải trí thường biến động theo thói quen, tâm trạng hoặc dịp đặc biệt,… Thay vì đặt hạn mức chi tiêu cố định mỗi tháng như những người tuân thủ quản lý tài chính cá nhân thì họ lại khá “dễ dãi” cho khoản ăn uống và giải trí của mình.

Thậm chí đang từ chi tiêu cố định cũng có thể “vượt ngưỡng” không kiểm soát mà trở thành chi tiêu biến đổi.

Ví dụ: Hạnh – nhân viên Marketing, mặc dù mỗi tháng đã dự trù 2 triệu/tháng cho ăn vặt và cafe. Tuy nhiên, có những tháng cô chi tiêu âm tới 1-2 triệu, nhưng cũng có những tháng ít ăn ngoài thì chỉ hết 1-1.5 triệu.

Mua sắm cá nhân

Mua sắm thường là khoản chi tiêu dễ phát sinh và khó kiểm soát nhất. Quần áo, mỹ phẩm, giày dép, phụ kiện, đồ dùng gia đình,… đây đều là những phát sinh không đều mỗi tháng. Và đặc biệt là khoản chi tiêu biến đổi dễ bị ảnh hưởng bởi cảm xúc, thói quen săn sale,…

Ví dụ: Nga – mẹ bỉm ở nhà nội trợ chia sẻ cứ mỗi lần shopee có flash sales là cô thường phải dặn lòng chỉ mua ít thôi, trong ngân sách cho phép 1-2 triệu. Nhưng có những tháng tính ra là lên đến 3 – 4 triệu chỉ vì “thấy rẻ không mua thì tiếc”.

Du lịch và nghỉ dưỡng

Tiếp đến trong danh mục chi tiêu biến đổi là chi phí những kỳ du lịch hoặc đột xuất “xả stress”, đi healing chữa lành,… Đặc biệt, dù thỉnh thoảng mới phát sinh như khoản này có thể chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi tiêu tháng nếu không lên kế hoạch trước.

Ví dụ: Gia đình chị Thanh đặt tour nghỉ dưỡng 3 ngày 2 đêm tại Đà Nẵng với chi phí gần 15 triệu cho cả nhà 3 người. Tuy nhiên, trong quá trình du lịch, gia đình anh chị có ghé thăm các trung tâm đặc sản và lỡ shopping hơi quá tay khiến ngân sách tăng lên 20 triệu.

Quà tặng – hiếu hỉ

Có những khoản chi tiêu biến đổi không đến từ mình mà đến từ các mối quan hệ xung quanh. Hiếu hỉ, sinh nhật, thôi nôi, tân gia, ốm đau,… tuy nhỏ lẻ nhưng lại xuất hiện thường xuyên trong tháng, đặc biệt với những ai có mối quan hệ rộng. Những khoản chi tiêu này nếu không tính trước thì rất dễ “thâm hụt” quỹ tiết kiệm.

Ví dụ: Tháng 6, chị Linh dự 4 đám cưới, sinh nhật bạn thân và mẹ chồng. Tổng cộng hết gần 5 triệu – gấp đôi khoản tiết kiệm dự định trích ra trong tháng.

Chi tiêu phát sinh (bất ngờ)

Đây thường là các khoản chi ngoài dự tính như xe hỏng, khám bệnh, mất điện thoại, ti vi hỏng, điều hòa hết gas,… Tất cả đều khiến ngân sách cá nhân “bốc hơi” một cách bất thường mà nhiều người không kịp phản ứng.

Ví dụ: Một buổi tối trời mưa, chị Mai đi xe máy về bị ngập nước, xe chết máy và phải sửa hết hơn 1 triệu đồng. Đây chính là chi tiêu biến đổi do phát sinh bất ngờ và không lường trước được.

3. Đặc điểm của chi tiêu biến đổi

Không đều đặn theo thời gian

• Chi tiêu biến đổi không xuất hiện theo chu kỳ cố định. 
• Có tháng phát sinh nhiều (ví dụ: tháng có sinh nhật, tiệc tùng, du lịch), có tháng hầu như không có khoản nào. 

Tính linh hoạt cao

• Có thể tăng, giảm hoặc loại bỏ hoàn toàn
• Phụ thuộc vào quyết định cá nhân
• Thay đổi theo mùa, hoàn cảnh, tâm trạng

Khó dự đoán được trước

• Số tiền chi tiêu thay đổi từ tháng này sang tháng khác
• Phụ thuộc vào cảm xúc hoặc hoàn cảnh đặc biệt
• Khó lập kế hoạch chính xác từ trước

Ảnh hưởng trực tiếp đến tiết kiệm

• Là yếu tố quyết định khả năng tiết kiệm hàng tháng
• Nơi có tiềm năng cắt giảm chi phí lớn nhất
• Khi kiểm soát tốt sẽ tăng đáng kể số tiền dành dụm

Ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống

• Ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống khi phải cắt giảm các khoản cố định để bù vào khoản biến đổi
• Đòi hỏi cần có sự cân bằng giữa tiết kiệm và tận hưởng để không bị thâm hụt ngân sách
• Những việc cắt giảm quá mức có thể gây căng thẳng, áp lực tài chính

Dễ mất kiểm soát trong chi tiêu

• Có xu hướng “trôi” nếu không theo dõi thường xuyên
• Dễ chi tiêu, mua sắm cảm tính, mất kiểm soát
• Đòi hỏi phải có kỷ luật và phương pháp quản lý rõ ràng

4. Chiến lược quản lý chi tiêu biến đổi

Mặc dù là chi tiêu biến đổi, khó kiểm soát nhưng không đồng nghĩa với việc chúng ta sẽ “bỏ bê” nó, mặc kệ chi tiêu hết bao nhiêu cũng được,… Điều này hoàn toàn ảnh hưởng tiêu cực đến tài khoản và kế hoạch tài chính của bạn.

Dưới đây là một số tips chúng ta có thể ứng dụng vào chiến lược quản lý chi tiêu của bản thân để tránh “cháy ví”:

• Thiết lập hạn mức dự phòng cụ thể cho những khoản dễ phát sinh
• Chia nhỏ thu nhập thành các tài khoản riêng lẻ (ăn uống, shopping,…) để dễ dàng quản lý số dư và chi tiêu phù hợp
• Ghi chép và đối chiếu hằng tuần/tháng/quý để đảm bảo mình đang chi tiêu biến đổi cũng như cố định đúng mục tiêu tài chính đặt ra
• Ưu tiên chi tiêu theo giá trị thay vì theo cảm xúc để đảm bảo không bị mua sắm bốc đồng hoặc sập bẫy khuyến mãi của các nhãn hàng

Ngoài những nguyên tắc sau, chúng ta cũng có thể tham khảo quy tắc 5 chiếc lọ của người Do Thái để dễ dàng quản lý tài chính cá nhân hơn:

Tên lọ	Tỷ lệ (%)	Mục đích
Chi tiêu cá nhân	50%	Phục vụ các chi phí thiết yếu hằng ngày: ăn uống, đi lại, nhà ở, hóa đơn,…
Đầu tư (tạo tài sản)	20%	Dành cho các hoạt động đầu tư như cổ phiếu, bất động sản, kinh doanh,…
Hào phóng (quà tặng)	10%	Mua quà cho người thân, chi tiêu thể hiện lòng biết ơn, quan tâm người khác.
Từ thiện	10%	Dành cho các hoạt động thiện nguyện, trợ giúp cộng đồng, trẻ em nghèo vùng cao,…
Khẩn cấp (dự phòng rủi ro)	10%	Tạo quỹ phòng khi gặp tình huống bất ngờ như bệnh tật, tai nạn, mất việc,…

Ví dụ: Giả sử bạn có thu nhập 30 triệu đồng/tháng, theo phương pháp 5 chiếc lọ, bạn sẽ tiến hành phân bổ như sau:

• Hào phóng (10%): 3.000.000 đồng
• Từ thiện (10%): 3.000.000 đồng
• Đầu tư (20%): 6.000.000 đồng
• Khẩn cấp (10%): 3.000.000 đồng
• Chi tiêu thiết yếu (50%): 15.000.000 đồng

*Lưu ý: Bảng chia ngân sách của quy tắc 5 chiếc lọ chỉ mang tính tham khảo, khi ứng dụng bạn có thể linh hoạt thay đổi các tỷ lệ để phù hợp với nhu cầu chi tiêu và năng lực tài chính của bản thân.

5. Storytelling – Tỉnh táo trước chi tiêu biến đổi

“Mấy ly trà sữa, vài buổi café thì ảnh hưởng gì đâu…”

Hằng – 26 tuổi, nhân viên chăm sóc khách hàng tại một thương hiệu nữ trang với thu nhập 12 triệu đồng/tháng. Công việc không áp lực nhưng được cái lương cũng chẳng cao, Hằng tự nhận mình sống khá tiết kiệm: tiền nhà 3 triệu, ăn uống 2 triệu, còn lại thì… chẳng hiểu sao cứ hết sạch vào cuối tháng.

Cô từng nghĩ chi tiêu của mình rất hợp lý, không đồ hiệu, không điện thoại xịn,… Nhưng rồi một ngày lướt lại lịch sử giao dịch ví điện tử, cô “sốc nhẹ”. Trà sữa – ăn vặt – ship đồ ăn – cafe – xem phim,… mỗi đơn cứ dao động 30-60k vậy mà tháng nào cũng đốt gần 4 triệu.

Cũng sau lần đấy Hằng bắt đầu nghiêm khắc hơn với các khoản chi tiêu, theo dõi giao dịch qua app tài chính để quản lý dòng tiền và bắt đầu có tài khoản tiết kiệm đầu tiên… trong đời.

“Không phải là mình không kiếm đủ mà là chi tiêu không đủ tỉnh táo” – Hằng nói.

7. Kết luận

Chi tiêu biến đổi vốn không xấu, nhưng để tiền không bị bốc hơi vô lý, chúng ta cần biết đâu là đủ và đâu là lạm chi. Hãy dành thời gian nhìn lại thói quen tài chính của mình: bạn đang sống theo kế hoạch hay để cảm xúc điều khiển ví tiền?

Đừng quên theo dõi Series Tài chính cá nhân của DNSE để cập nhật nhiều kiến thức hay ho cho hành trang tự do tài chính của bản thân nhé!