Bán khống chứng khoán là gì? Thực hiện bán khống như thế nào?

Trên thị trường, đa số các chứng sĩ đều kiếm lời dựa trên xu hướng tăng của chứng khoán. Đây là hình thức đầu tư phổ biến nhất hiện nay trên thị trường. Tuy nhiên, vẫn có một hình thức kiếm tiền trong khi thị trường đi xuống là bán khống. Vậy bán khống chứng khoán là gì? Thực hiện bán khống như thế nào? Hãy cùng DNSE theo dõi chuyên đề hôm nay để biết thêm thông tin về hình thức này nhé.

Bán khống chứng khoán là gì?

Bán khống (Short Selling) là một chiến lược giao dịch mà nhà đầu tư bán một loại chứng khoán mà mình không sở hữu, với kỳ vọng giá của chứng khoán đó sẽ giảm trong tương lai để có thể mua lại với giá thấp hơn và thu lợi nhuận.

Bán khống thường dựa trên xu hướng giảm của chứng khoán. Chứng khoán được dùng có thể là cổ phiếu, trái phiếu hay các công cụ phái sinh. Để kiếm lợi nhuận, người bán khống sẽ đi vay mượn chứng khoán và bán ngay lập tức. Chứng khoán có thể được vay, mượn từ các đại lý môi giới. Sau khi giá chứng khoán đó giảm sâu, họ mua lại chứng khoán với giá thấp hơn. 

Việc này mang lại lợi nhuận dựa vào hình thức hưởng chênh lệch giữa giá mua và giá bán.

Ví dụ:

Cổ phiếu công ty A có giá trị là 60$/1 cổ phiếu. Qua tìm hiểu, bạn nhận định được cổ phiếu của công ty A sẽ giảm. Bạn vay 1,000 cổ phiếu của công ty A từ bên môi giới và bán ra ngay. 

Sau 1 tuần, giá cổ phiếu giảm xuống còn 55$/1 cổ phiếu. Bạn mua lại với giá thấp hơn và trả 1,000 cổ phiếu cho bên môi giới. Tổng số tiền bạn thu được nhờ chênh lệch giá là: 60$ x 1,000 – 55$ x 1,000 = 5000$ (chưa tính tiền phí và tiền lãi).

Các bước thực hiện bán khống chứng khoán là gì?

Để thực hiện bán khống chứng khoán, bạn cần làm theo các bước cơ bản sau:

• Bước 1: Mở tài khoản giao dịch và mượn chứng khoán từ các đại lý môi giới.
• Bước 2: Thực hiện lệnh bán chứng khoán.
• Bước 3: Đợi đến khi chứng khoán giảm giá, thực hiện lệnh mua với mức giá thấp.
• Bước 4: Trả lại chứng khoán đã vay cho đại lý môi giới kèm theo khoản tiền phí và lãi suất cho vay.

Mỗi đại lý môi giới sẽ có quy định riêng về thực hiện ký quỹ khi vay. Vì thế, bạn cần phải nắm rõ về lãi suất và hoa hồng cho môi giới khi quyết định vay chứng khoán.

Bán khống chứng khoán ở Việt Nam

Khi tìm hiểu về bán khống, nhà đầu tư Việt Nam thường có câu hỏi là “Việt Nam có cho bán khống chứng khoán không?”.

Thực tế, trên thị trường chứng khoán Việt Nam, bán khống vẫn chưa được cho phép. Tuy nhiên trên thị trường chứng khoán phái sinh, hoạt động giao dịch có sự tương đồng với bán khống qua “Hợp đồng tương lai chỉ số VN30”. 

Nhà đầu tư khi tham gia thị trường chứng khoán phái sinh ở Việt Nam có thể mở cả vị thế mua và bán chứng khoán. Tuy nhiên nhà đầu tư cần chú ý đến thời điểm đáo hạn của thị trường, khi đó các hợp đồng phái sinh sẽ được thực hiện.

Rủi ro khi bán khống chứng khoán là gì?

1. Rủi ro giá tăng không giới hạn

Nếu như mua cổ phiếu mức lỗ tối đa là 100% vốn nếu cổ phiếu về giá 0 thì bán khống tiềm ẩn rủi ro thua lỗ không giới hạn. Nguyên nhân là giá cổ phiếu có thể tăng vô hạn, trong khi bạn buộc phải mua lại cổ phiếu với giá thị trường để trả cho bên cho vay. 

Ví dụ: Nếu bạn bán khống ở mức 50.000 đồng/cổ phiếu và giá bất ngờ tăng lên 200.000 đồng, bạn sẽ phải chịu khoản lỗ 150.000 đồng cho mỗi cổ phiếu – gấp nhiều lần vốn ban đầu bỏ ra.

2. Rủi ro bị gọi ký quỹ (Margin Call)

Bán khống thường đòi hỏi nhà đầu tư phải sử dụng tài khoản ký quỹ tại công ty chứng khoán. Khi giá cổ phiếu tăng, giá trị tài sản đảm bảo trong tài khoản giảm xuống, khiến tỷ lệ ký quỹ không đạt yêu cầu. Khi đó, broker sẽ gửi yêu cầu bổ sung thêm tiền hoặc tài sản để duy trì vị thế. Nếu nhà đầu tư không thể nộp thêm ký quỹ kịp thời, broker sẽ tự động mua lại cổ phiếu trên thị trường để đóng vị thế, dẫn đến việc hiện thực hóa khoản lỗ.

Ví dụ: Bạn bán khống 1.000 cổ phiếu XYZ ở mức giá 40.000 đồng/cổ với số tiền ký quỹ 200 triệu. Khi giá tăng lên 50.000 đồng/cổ, giá trị khoản lỗ tạm tính là 10 triệu đồng. Nếu tỷ lệ ký quỹ giảm xuống dưới mức quy định (ví dụ 30%), bạn sẽ nhận được yêu cầu bổ sung thêm 50 triệu đồng. Nếu không nộp kịp, broker sẽ mua lại cổ phiếu để đóng vị thế, chốt lỗ ngay tại mức giá cao.

3. Rủi ro chi phí vay cổ phiếu và phí giao dịch

Để bán khống, nhà đầu tư phải vay cổ phiếu từ công ty chứng khoán hoặc từ bên cho vay khác. Khoản vay này phát sinh chi phí lãi suất hàng ngày cho đến khi vị thế được đóng. 

Nếu cổ phiếu thuộc nhóm khó vay hoặc ít người nắm giữ, mức phí sẽ càng cao. Ngoài ra, nhà đầu tư vẫn phải chịu các khoản phí giao dịch, khiến chi phí tổng cộng tăng lên và bào mòn lợi nhuận kỳ vọng.

Ví dụ: Giả sử, bạn bán khống cổ phiếu ABC thuộc nhóm midcap ít thanh khoản. Phí vay cổ phiếu là 0,05%/ngày. Nếu bạn giữ vị thế 30 ngày, phí vay sẽ lên đến 1,5% giá trị khoản bán, chưa kể phí giao dịch mua và bán hai chiều, khiến khoản lời kỳ vọng bị giảm đáng kể hoặc biến thành lỗ nếu giá không giảm như dự đoán.

4. Rủi ro bị “ép mua” (Short Squeeze)

Short squeeze xảy ra khi nhiều nhà đầu tư bán khống cùng lúc và giá cổ phiếu bất ngờ tăng mạnh. Điều này tạo áp lực buộc những người bán khống phải mua lại cổ phiếu để cắt lỗ, từ đó tạo ra một làn sóng mua ồ ạt, đẩy giá lên cao hơn nữa. 

Ví dụ: Tháng 1/2021, GameStop bị bán khống với tỷ lệ cao hơn cả số cổ phiếu lưu hành. Khi cộng đồng nhà đầu tư nhỏ lẻ trên Reddit đồng loạt mua vào, giá cổ phiếu tăng từ khoảng 20 USD lên hơn 480 USD chỉ trong chưa đầy 2 tuần. Nhiều quỹ bán khống buộc phải mua lại cổ phiếu ở giá rất cao, dẫn đến thua lỗ khổng lồ.

5. Rủi ro từ thông tin và tin tức bất ngờ

Thị trường chứng khoán phản ứng rất nhanh với thông tin mới. Chỉ cần một báo cáo lợi nhuận vượt kỳ vọng, một hợp đồng hợp tác chiến lược, hay thông tin tích cực từ ngành nghề cũng có thể khiến giá cổ phiếu tăng vọt, đảo ngược dự đoán ban đầu của nhà đầu tư bán khống dẫn đến thua lỗ.

Ví dụ: Bạn bán khống cổ phiếu XXX ở mức 30.000 đồng/cổ vì tin rằng kết quả kinh doanh quý tới sẽ giảm. Nhưng ngay sau đó, công ty công bố ký được hợp đồng cung cấp lớn cho đối tác nước ngoài, khiến giá cổ phiếu tăng 20% chỉ trong hai phiên. Nếu không đóng vị thế kịp thời, khoản lỗ sẽ tiếp tục phình to.

Những phi vụ bán khống của George Soros trên thị trường thế giới

Hiện nay, một số thị trường chứng khoán trên thế giới cho phép việc bán khống như: Mỹ, Nhật Bản, Singapore. Và khi nhắc đến bán khống, thì không thể không nhắc đến cái tên George Soros.

Nếu Warren Buffett là nhà đầu tư của thời đại với triết lý đầu tư giá trị, thì George Soros là một nhà đầu cơ huyền thoại. “George Soros bán khống” đã gây ra nhiều biến động tiền tệ trên thị trường thế giới với những lần bán khống của mình. Đã từng có nhiều phi vụ bán khống nổi tiếng xảy ra từ ông, điển hình là 2 phi vụ sau đây:

“Thứ tư đen” năm 1992

Thứ 4, ngày 16/9/1992 tại Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland. Chính quyền của Đảng Bảo thủ đã phải rút đồng Bảng Anh khỏi cơ chế tỷ giá hối đoái Châu Âu (ERM).

Nguyên nhân là do những cuộc tấn công từ đầu cơ tiền tệ của George Soros. Điều này khiến cho Bảng Anh mất giá nặng. Soros bán khống 10 tỷ Bảng Anh và thu được khoản 1 tỷ USD lợi nhuận.

Đại khủng hoảng châu Á năm 1997

Trong năm 1997, việc bán khống những đồng tiền châu Á của quỹ đầu cơ Soros đã gây ra cơn đại khủng hoảng. Soros bán khống đồng Baht Thái và Ringgit đầu năm 1997 với thời gian đáo hạn từ 6 tháng đến 1 năm.

Thủ tướng Malaysia buộc tội ông vì đã gây ra khủng hoảng. Tuy nhiên, ông vô tội vì không bán đồng tiền này trong tháng hoặc vài tháng trước khủng hoảng. Ngược lại ông đã mua vào khi đồng tiền bắt đầu giảm giá.

Đến hết năm 1998, GDP của khối ASEAN giảm hơn 31.7%, trong khi quỹ đầu cơ của Soros thu về 16 tỷ lợi nhuận ròng.

Kết luận

Tóm lại, trái với hình thức đầu tư giá trị ở chứng khoán, bán khống là một hình thức đầu cơ dựa trên xu hướng giảm của thị trường. Hiện nay, chính phủ vẫn chưa cho phép bán khống ở TTCK Việt Nam. Tuy nhiên bạn vẫn có thể bán khống trên thị trường chứng khoán phái sinh. Trên thế giới, nhiều quốc gia đã hợp thức hóa bán khống và cũng có những phi vụ bán khống gây ảnh hưởng nặng nề đến giá trị tiền tệ. 

Hy vọng những chia sẻ trên giải đáp được cho các bạn câu hỏi bán khống chứng khoán là gì.